بهداشت کوهنوردی - قسمت3
شير و لبنيات
شير غذايي مقوي ولي بسيار سريع فاشد ميشود. شير بايد قبل از مصرف حداقل به مدت 15 دقيقه بجوشد و سريعاً مصرف شود و نبايد شير جوشانده را به صرف اينكه جوشيده مدت زيادي نگهداري كنيم بلكه بايد در موقع مصرف بجوشانيم. شير پاستوريزه نيز نبايد به مدت زياد (بيش از يكي دو ساعت) خارج از يخچال نگهداري شود. پنير درصورتي كه خشك، زرد رنگ و بد بو نشده باشد قابل مصرف است. پنير محلي بايد حداقل 2ماه در آبنمك غليظ نگهداري شود و بعد مصرف شود. كره اگر در شرايط غير بهداشتي نگهداري شود در اثر رشد باكتري ها، تركيبي به نام اسيد بوتريك در آن ايجاد مي شود كه كره را تند ميكند، لذا بايد از مصرف كره تند خودداري كرد.
حبوبات و غلات
در شرايط مناسب مدتها قابل نگهداري هستند ولي بايد از نظر وجود حشرات و وجود منافذ ريز روي دانه ها بررسي شوند و در اثر وجود لارو يا منفذ بايد دانه ها دور ريخته شوند.
ميوه ها و سبزيها
اين غذاها منبع بسيار خوبي براي تأمين ويتامين ها و املاح مورد نياز بدن هستند ولي از نظر بهداشتي ( بخصوص سبزي ها ) بسيار آلوده ميباشند و بايد ضدعفوني شوند. براي ضدعفوني كردن ميوه ها و مخصوصاً سبزي ها پس از پاك كردن سبزي ( البته با دستكش و شستن دستها با آب و صابون پس از اتمام كار و خودداري از خوردن و آشاميدن و دست نزدن به چشم و دهان در حين كار ) 3مرحله وجود دارد:
اول: شستن با آب براي زدودن گل و لاي.
دوم: مرحله انگل زدايي: داخل يك ظرف تميز حدود 5ليتر آب ريخته و چند قطره مايع ظرفشويي به ان اضافه ميكنيم و سبزي ها را به مدت 5 دقيقه در كف آب حاصل قرار ميدهيم.بعد بدون اينكه ظرف را واپگون كنيم سبزي ها را خارج ميكنيم و آبكشي مينمائيم.
سوم: مرحله میکروب زدایی: داخل یک ظرف دیگر حدود ۵لیتر آب میریزیم و مقداری( طبق دستوری که روی ظرف آن نوشته) مایع ضدعفونی کننده سبزیجات (که با نامهای تجاری مختلف در بازار وجود دارد) اضافه میکنیم و پس از پانزده دقیقه سبزیها را از ظرف خارج کرده و مجدداْ آبکشی مینمائیم.
تمام میوه ها را نیز باید قبل از مصرف حتماْ با آب و مایع ظرفشویی شست و بعد میل نمود.
غذاهای کنسرو شده
کنسرو هرچند از نظر ویتامینی و کالری زایی غذای چندان مناسبی نیست ولی بدلیل راحتی در حمل و مصرف به وفور توسط کوهنوردان مصرف میشود.کنسرو سالم باید دارای مشخصات زیر باشد:
قوطی کنسرو باید سالم، بدون سوراخ و بدون زنگ زدگی باشد. حتماْ تاریخ تولید و تاریخ مصرف داشته باشد و تاریخ مصرف آن نگذشته باشد و نکته مهم اینکه سر و ته قوطی برآمده نباشد. یکی از خطرناکترین مسمومیتهای غذایی بوتولیسم است که توسط سم حاصل از یکنوع باکتری به نام کلوستریدیوم بوتولینوم که در خاک زیست میکند بوجود می آید. اگر این باکتری در حین تهیه غذا بخصوص کنسرو ( چون مدت زیادی نگهداری میشود)وارد غذا شود پس از مدتی در غیاب اکسیژن شمی تولید می کند که بسیار خطرناک و کشنده است ولی این سم پروتئینی است و در اثر حرارت از بین میرود لذا قبل از مصرف هر کنسروی باید آنرا بمدت بیست دقیقه جوشاند. و چون ممکن است در هنگام اجرای برنامه این امکان در کوه فراهم نباشد بهتر است قبل از اجرای برنامه (در منزل) قوطی کنسرو را بمدت بیست دقیقه داخل یک ظرف آب قرار دهیم و روی حرارت مستقیم آب را بجوشانیم تا کنسرو هم داخل آب بجوشد و اگر دارای سم باشد ُ سم تجزیه شود بعد این قوطی یا قوطی ها را داخل کوله پشتی قرار بدهیم و به کوه ببریم. کمپوتها و آبمیوه ها نیز باید تاریخ تولید و مصرف داشته باشند و قوطی آنها سالم باشد.
نان و مواد نشاسته ای
نان باید پس از پخت فریز شود و بصورت فریز داخل نایلون تا مدت زیادی قابل نگهداری است، آفت نان کپک نان است که توسط قارچ هایی که در هوا به وفور وجود دارد ایجاد میشود و اگر نان داخل نایلون فریز شود تا مدتی از کپک زدگی آن جلوگیری میشود. در مرباها و مواد قندی غلیظ هیچ باکتری قادر به رشد نیست ولی قارچها این توانایی را دارند لذا دور نگهداشتن مرباها از هوا (با بستن درب ظرف) مانع از کپک زدگی آنها میشود، عسل ماده غذایی بسیار خوبی است و دچار آلودگی هم نمیشود و هیچ باکتری یا قارچی قادر به رشد در عسل نیست.
غذاهای سرخ کردنی
روغن سرخ کردنی (از هر نوع که باشد) نباید بیش از یکدفعه مورد استفاده قرار گیرد و پس از هر بار سرخ کردن غذا باید روغن باقیمانده دور ریخته شود زیرا در صورتی که این روغن که یکدفعه داغ شده مورد استفاده قرار گیرد ترکیباتی به نام نیتروزآمین ها در آن ایجاد میگردد که سرطان زا میباشد.
حمل غذا
غذاهای پخته و خام را نباید در مجاورت هم قرار داد و باید بین آنها پوشش غیر قابل نفوذ قرارداد (مثل کیسه پلاستیکی تمیز) زیرا آلودگی از مواد خام به مواد پخته نفوذ میکند و باعث آلودگی شدید میشود.
غذاهای پخته باید قبل از حرکت فریز شوند و بیرون از فریزر هم نبایند بیش از یکروز نگهداری شوند (بخصوص در برنامه های تابستانی) و در موقع مصرف حتماْ تا حد داغ شدن گرم شوند و بعد مصرف شوند.
شستن ظروف غذا
پس از مصرف غذا ظروف غذا باید شسته شوند و باقیمانده غذاهای پخته حتماْ دور ریخته شوند بخصوص در برنامه های زمستانی و برنامه های چند روزه.
قراردادن مواد غذایی داخل کیسه فریزر: موقع قراردادن هر ماده غذایی داخل کیسه فریزر نباید داخل کیسه فوت کرد، چون با دمیدن باکتری های دستگاه تنفس خود را وارد کیسه فریزر میکنیم و بعد ماده غذایی را که داخل کیسه قرار میدهیم باکتری ها آنرا آلوده میکنند.
برگرفته از فصلنامه کوه
ما برای بوسیدن خاک سر قله ها